Сибайда һәм Әбҗәлил районында грант конкурсларында катнашу эшен дәвам итәләр

Бүген, 12 мартта, Башкортстан Иҗтимагый палатасы әгъзасы, “Позитив мохит” автономияле коммерцияле булмаган оешма җитәкчесе, БР буенча Русия Кызыл Хачның төбәк бүлеге рәисе Артур Гыйльманов Сибай һәм Әбҗәлил районы коммерцияле булмаган оешмаларын социаль проектлау буенча укытты. Анда 100дән артык кеше катнашты, биредә тәүге тапкыр килүчеләр дә, грант конкурсларында тәҗрибәле катнашучылар да бар иде. Аның бурычы коммерцияле булмаган оешмаларның бу тема буенча булган белемнәрен системалаштыру, шулай ук грант конкурсларына үз гаризаларын биргән, әмма җиңмәгән проектларда техник һәм мәгънәви хаталарны ачыклау иде.

"Сибай безнең төбәктә Президент грантлары фонды конкурсларында актив катнашу буенча лидерларның берсе булып тора. Әбҗәлил районы катнашу активлыгы буенча да, җиңүләр саны буенча да үсеш зонасында тора, биредә эшләргә урын бар, шуңа карамастан, ике муниципалитетта да горурланырлык проектлар бар”, – дип аңлатты БР Иҗтимагый палатасы Аппараты җитәкчесе Элина Гатауллина.

"Безнең бурыч – бөтен Урал аръягын Президент грантлары конкурсларында катнашу активлыгына җәлеп итү һәм шулай ук бу процессның лидерлары булу, үз проектларын һәм иҗади инициативаларын максималь үстерү”, – дип билгеләде Артур Гыйльманов.

Сибайда грантлар ярдәмендә гамәлгә ашырылган кызыклы инициативаларның ачык мисалы – “Тылсымлы бармаклар” проекты.  Ул 2025 елда президент грантларының беренче конкурсында җиңүче булды. Проектның инициативасы үзенчәлекле балаларның тулы канлы тормышы һәм үсеше өчен шартлар тудыруның мөһимлеген ассызыклый, бу җәмгыять өчен мөһим бурыч булып тора.

Сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен “Тылсымлы бармаклар”  мультстудиясе турында проектның авторы һәм кураторы Илдар Әкъсән улы Мәхмүтовтан җентекләбрәк сораштым.

“Мин  Республика дистанцион белем бирү үзәгендә тарих һәм җәмгыять белеме укытучысы булып эшлим. Мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен мультстудия булдыру идеясен мин интернетта "Olodim Stories"компаниясе сайтында күрдем. Алар – балаларны һәм сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балаларны укыту өчен үзебезнең ил җиһазларын эшләүчеләр. Инвалидлыкка ия балаларга дистанцион белем бирү үзәгендә балалар өйләрендә торып укыйлар, һәм  алар яшьтәшләре, укытучылары белән аралашу мөмкинлегеннән мәхрүм. Күпчелек укучыларның хәрәкәтләр координациясе бозылу; вак моторика үсешенең түбән дәрәҗәсе; сөйләмнең күптөрле бозылуы; танып белү активлыгының кимүе; гади инструкцияләрне аңлауда кыенлыклар; үз-үзеңне бәяләүнең түбән булуы, командада эшли алмау кебек проблемалары бар. Бу проблемалардан чыгып, мин югарыда әйтелгән максатларны ничектер хәл итәргә кирәклеген аңладым. Шуңа мин  проект итеп махсуслаштырылган җиһаздагы мульстудияне сайладым.

Ни өчен без "Olodim Stories" компаниясеннән мультстудия сайладык? Бу компаниянең җиһазлары максатчан төркем проблемаларын хәл итәргә ярдәм иткән функцияләргә ия. Башта балалар кәгазьдә персонажларны төшерә, фон һәм декорацияләр ясый, аннары рәсемнәрне мультөстәлдә урнаштырылган сканер ярдәмендә сканерлый. Сурәтләр экранга чыккач, балалар бармаклары белән үз персонажларын кисеп чыгара, әйләндерә, күчерә һәм бармаклары белән масштаблый башлый. Бер үк вакытта язманы төшерергә һәм персонажларны индивидуаль һәм бергәләп “сөйләтергә” мөмкин. Сенсор экранда берьюлы 5тән артык бала эшли ала, ул берьюлы 20 кагылу мөмкин булган функция белән җиһазландырылган. Әзер эшне шунда ук экранда карарга яки сурәтне проекторга чыгарырга мөмкин.

Вак моториканы үстерү игътибарлылыкны, активлыкны һәм эшкә сәләтлелекне арттыра, интеллектуаль һәм иҗади эшчәнлекне стимуллаштыра. Вак моторик – хәрәкәт сферасының бер ягы. Вак моториканы стимуллаштырып, без сөйләмнең төрле зоналарын активлаштырабыз.

Мультфильмнар ясау процессында балаларның фантазиясе, дөньяга карашы үсеште, рәсем ясау күнекмәләре һәм вак моторика үсеше яхшырды. Дәресләр парларда һәм төркемдә уен формасында узганга күрә, укучылар бергә аралаштылар, бер-берсенә ярдәм итәргә өйрәнделәр. Мультстудия дәресләреннән соң балаларда сөйләм һәм фикерләү яхшыруы сизелерлек күренә иде. Балалар үз фикерләрен дөрес сөйләргә өйрәнде.

Проектта инвалид балаларны дистанцион укыту үзәгендә белем алучы 7 яшьтән 12 яшькә кадәрге (1-5 сыйныфлар) кимендә 30 бала катнашты.

Бу эшкә йомгак ясау өчен проектта катнашучылар арасында өч номинациядә "Иң яхшы мультфильм" конкурсы үткәреләчәк. Проектның уникальлеге шунда ки, безнең шәһәрдә мондый мультстудияләр юк һәм безнең мәктәптә дә моңарчы булмаган. Кем  белә, бәлки киләчәктә проектта катнашучыларның берәрсе мультипликатор булыр. Безнең өчен иң мөһиме – балаларда дәрт уяту, аларга юнәлеш бирү.

Проект тәмамланганнан соң без ирешелгәннәргә тукталып калмадык, 2026 елда Республика дистанцион белем бирү үзәгендә укучы балалар өчен “Бәләкәй экранда –зур хыяллар” исемле башкорт телендәге мультфильмнар конкурсына старт бирдек. Конкурс 2025 елда беренче Президент грантлары конкурсында җиңеп чыккан сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен “Тылсымлы бармаклар” мультстудиясенең грант проектын алга таба гамәлгә ашыру кысаларында үткәрелә”.

–Илдар Әкъсән улы, “Тылсымлы киез” проекты турында да сөйләп китегез әле.

–2026 елда үзенчәлекле балалар кулында “Тылсымлы киез” дип аталган яңа проект Президент грантлары фонды конкурсында җиңүче булды. Проект Республика инвалид балаларга дистанцион белем бирү үзәгендә укучылар өчен иҗади остаханә булдыру юлы белән махсус белем бирү ихтыяҗлары булган балалар өчен иҗади мохит булдыруга, киез басу сәнгатен, башкорт халкының традицион һөнәрен өйрәнү һәм үзләштерүгә юнәлдерелгән иде.

Проектта катнашучылар (инвалид балаларга дистанцион белем бирү үзәгендә белем алучы 12-16 яшьлек сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән балалар), киез җитештерүнең барлык этапларын өйрәнәчәкләр: чимал әзерләүдән алып ахыргы бизәкләүгә кадәр. Бу үз эченә йон эшкәртүне, беренчел һәм ахыргы тыгызлауны (басуны) шулай ук әзер материалны буяу һәм киптерү процессларын ала. Әлеге белем һәм күнекмәләрне үзләштерү булачак һөнәр сайлау өчен нигез була ала.

Җитештерү технологиясен өйрәнүдән һәм киез белән эшләүдән тыш, проектта катнашучылар киезне куллану тарихы белән танышачаклар, чөнки ул гадәттәгечә күчмә халыклар тарафыннан кием, аяк киеме, торак өчен өслек ясау һәм салкыннан саклану өчен кулланылган һәм борынгы заман атмосферасына чумып, анда башкорт халкының мәдәнияте турында күп мәгълүмат беләчәкләр.

Киез әвәләү очраклы гына сайланмаган: ул экологик материал, аның белән эшләү вак моториканы үстерә, ә техниканың гадилеге төрле дәрәҗәдәге инвалид балалар өчен дәресләрне җайлаштырырга мөмкинлек бирә.

Безнең үзәктә төрле физиологик һәм психологик тайпылышлы балалар бар. Алар яшьтәшләре белән тере аралашу мөмкинлегеннән, мәдәни практикадан һәм коллектив иҗаттан мәхрүм, чөнки алар дистанцион рәвештә белем ала.

Проект кысаларында Сибай шәһәрендә Республика инвалид балаларга дистанцион белем бирү үзәгенең актлар залында иҗат остаханәсе ачу, остаханәдә укыту мастер-класслары, музейларга экскурсияләр, киез җитештерү, күргәзмәләр планлаштырылган. Ата-аналар һәм үзәк кунаклары өчен  йомгаклау чарасы буларак проектта катнашучыларның иҗади эшләре күргәзмәсе оештырылачак, анда катнашучылар үз куллары белән эшләнгән киез эшләнмәләрне (бизәнү әйберләре, декор әйберләре) тәкъдим итәчәкләр.

Иҗат һәр баланы берләштерә, илһамландыра һәм аның потенциалын ачарга булыша. Без киез әвәләү сәнгате мавыктыргыч шөгыль генә түгел, ә проектта катнашучыларны реабилитацияләүдә һәм социализацияләүдә мөһим адым да булыр дип ышанабыз. Проектны гамәлгә ашыру вакыты 02.02.2026-30.04.2026. Проект әле дәвам итә.

Киләчәктә башкорт телен һәм мәдәниятен популярлаштыру, борынгы һөнәрләр, робот техникасы һәм башка юнәлешләр белән бәйле проектлар планлаштырабыз.

–Җентекле мәгълүмат өчен рәхмәт!