«Тәкъдир» язган эшләр күп безгә...

Татарстанның халык шагыйре Равил Фәйзуллинга -80 яшь.

Әни ишетми калган җыр

Бар күңелләрдән җылы,
йомшак синең кабрең ташы.

Г. Тукай

Яшь чакта, сау чакта
дәрьялар, диңгезләр кичәргә
ишкәк тә, каек та табылыр.
Давылда адашсаң,
караңгы төннәрдә яктыртып
әнкәңнең йөрәге кабыныр.

Яшь чакта, сау чакта
даныңа, малыңа, җаныңа
дуслар да, ярлар да сарылыр.
Хәсрәткә тарысаң,
догада, күкләргә илереп,
тик газиз әнкәең сагыныр.

Яшь чаклар, сау чаклар,
болыттай, мәңгегә кайтмаска,
җилләргә сарылып агылыр.
Ахыргы көндә дә
чәчәкләр күзендә күрерсең -
әнкәең карашы чагылыр.

Туган өйдә күргән төш

Шундый матур төш!
Бөтен җир гел -
чәчәк тә гөл!

Чишмә дә инеш!
Ьәм шунда...
мин, имеш!
...Айны урак итеп гөл кистем.
Чүмеч йолдыз белән су эчтем!

Биеклек

Тау өстендә наратлар
җилләрдә чайкалалар.
Очлары белән күкләргә
нидер язмак булалар?

Бөркетләр узышып яулый
күкнең яңа катларын.
Янәсе, киң офык күрсен
хакимлек канатларын!

Төнге күктән күп йолдызлар
атыла яна-яна.
Биектәнрәк төшкәне
күзләргә сеңеп кала.

Кеше дә үрләмәкче гел...
Ә рухының - үз күге.
Кылган игелеге белән
үлчәнә биеклеге.

     * * *
Аһ, тау юклыклар!
Кыя юклыклар!
Үзән, калкулыклар –
күз текәмә кая...

Бөркетләр түмгәктә
канатларын кага...
Тырнаклары чумган...
Ә күзләре яна!

Биектән бөтенләй
башкача күз алды.
Күзләрдән оят булыр
күрмәсәк дөньяны.

Карсак калкулык та
күз сирпешен киссә,
«Мин давыл!» дип, янда
мескен җилләр иссә...

Биектән башкача –
гөл дә, чүл дә, ил дә.
Тау да, үзән дә бер
тик җебегән иргә.

Бөркетләр түмгәктә
канатларын җилпи:
басар кыя җитми,
менәр күге җитми.

Таңнарын бөркетләр,
ай, ничек очына!
Таң гүя тау! Менмәкче
шул тауның очына.

Аһ, тау юклыклар!
Кыя юклыклар!
Күз текәмә кая –
үзән, калкулыклар...

     * * *
Гөмбәзләре – кояшмыни!
Сары алтын – чиркәү.
Бабайларның күз яшьләре
менә кайда икән!

Төссез түгел күз яшьләре,
сары төстә икән!
Ничек ялтырый тәреләр!
Акыл – көчтә икән...

Безнең якта – борынгыдан
хәрабәләр генә.
Чын тарихны азлар белә, –
хәбәрдарлар гына...

Гавамга мирас – моң, сагыш, –
менә калган байлык.
Шулай да әле халыкта гамь,
байтак Тукайлык.

«Тәкъдир» язган эшләр күп безгә...

Һай, эшләр күп! – Иман үзгәрт,
яңадан ач законнарны,
тел алыштыр, оныт җырын
гасыр килгән акыннарның,
үзгәртеп кор эчке рухын
ирләрнең һәм хатыннарның...
Максат өчен хет әҗәткә ал
туар буын акылларын!
(Тик онытма: иң «демократик»
сайлауларга хакың барын!)

Болар бер хәл, иң мөһиме –
«тәкъдир»еңә язганны үтәү –
үз хәлеңне үзең белеп,
бурычыңа тугры булу!
Күзне ертып иртүк тору,
тирләп-пешеп иген чәчү,
янып-чабып урак уру,
күмер казу, деталь кыру,
сыер саву, нефть куу,
урман төпләп завод кору,
демонстрациядә үткәндә
түрәләргә авыз еру...
[...] эчеп туй иткәндә
«урра!» кычкырып тору.

     * * *
Дошман сигез, без – тугыз!
Бу – безнең үз йортыбыз!
Безнең үз Иделебез!
Туган үскән җиребез!

Дошман сигез, без – тугыз!
Биек яна утыбыз!
Данлы үткән юлыбыз!
Алда якты елыбыз!..

Дошман сигез, без – тугыз!
Түгел – куркытуыбыз.
Кырларда игенебез!
Җырларда күңелебез!

Дошман сигез, без – тугыз!
Исегездә тотыгыз!

Үз-үзеңә таян!

Башың имә, җилләр
иссәләр дә каян!
Киләчәккә карап,
үткәнеңә таян!

Көнләүчеләр гүя
астан чаккан чаян...
Тезеңә бәрсәләр,
кулларыңа таян!

Язмыш ханым усал,
кайчак, юри шаян...
Үсү юлларында
иманыңа таян!

Намуслыга кыен,–
һәркем өчен гаян...
Чит шәфкатен көтмә,
йөрәгеңә таян!

Туган тел турында бер шигырь 

И кардәшем! Бер хаҗәтсез кайчак
телне шундый бозып сөйлисең!
Ил колагын хурлап, халкыңның
рухын рәнҗетәмен димисең!

Мескенләнмә, бакый гомер килгән
тел байлыгын итмә кадерсез.
Бер уйласаң, илаһи бит, изге –
Кеше әйткән аваз, һәрбер сүз!

Һич мәртәбә түгел туган телдә
җиң очына карап сөйләшү.
Көчле, горур сөйләш! Кирәк икән
хаким телләр торсын көнләшеп!

Иренмә син, туган, туган телнең
асыл байлыкларын ачарга.
Без ваемсыз булсак, чит-ят сүзләр
хәзинәңне әзер басарга!

Ана телне ватып-бозып сөйләп,
кешелегең генә төшә бит!
Корама тел, яман чир булып,
яңа буыннарга күчә бит!

Күп телләрне белү – яхшы шөгыль,
туган телең үги калмаса.
Җанын салып әйткән әткәң сүзен
синең аша балаң аңласа.

Мәгълүм: дөнья көтү, заман өчен
файдалырак телләр бары да...
Тик шунсы хак: фәкать туган телдә
иман иңә кеше җанына!

Киләчәкнең башы – бүгенгедә.
Нинди шатлык картлык көнеңдә –
оныкларың сиңа рәхмәт әйтсә
матур итеп туган телеңдә!

 

Рәнҗү

Эх, бабайлар!..

 Әйтмәкче булалар;

 «Кошлар бит сезнеңчә сайрамый...

Агачлар сезнеңчә шауламый.

Төтен дә сезнеңчә аунамый...»

Сызланып, үртәлеп

эчемнән мин дә әйтәм:

яшьләрнең күбесе

телемнең асылын, аһәңен аңламый!..

Бу җиргә сөлектәй ябышкан

килмешәк турында әйткән юк...

 «Ник алай? Ник болай?» дип уйлап,

әрнүгә сабышкан чакларда,

искән җил кистереп яңакка сыдырды –

«Җиңелмәскә иде!»

 

Күп җирләр йөрелә.

Күп илләр күрелә...

Чагыштырасың да күргәннәрне,

күпчак

читнекеннән безнең ким чыга...

Сәбәпләрен кем ди төпченсен!

...Чит күзләрдә горур өстенлек:

«Җиңелмәскә иде!»

 

Төштә, имеш, бер йомгакны

әй сүтәм, әй сүтәм!..

Килеп чыкмасынмы бер мәлне,

гүяки сихерче төене эченнән,

кан белән тырналган бер язу –

«Җиңелмәскә иде!»

 

...Көч барда, акылга хаҗәт юк.

 Беркемнең беркемгә әҗәт юк...

Күпме ул рәнҗелгән кавемнәр

хәмердә ысланган бу илдә!

Коллыкка тарылган өнеңдә...

Зарланма! Шыңшыма! –

Тел юк дип, рух юк дип...

«Җиңелмәскә иде!»

 

Ишетәм саңгырау өннәрне

Ерактан-ерактан:  

урманнан,   

даладан,   

 курганнан...

«Сезгә бик авырдыр,  

авырдыр, оланнар!...»

...Сабантуй мәйданы ягына

баһадир бер егет ашкына урамнан.

«Җиңелмәскә иде бу юлы!

 Җиңелмәскә иде!»

 

Элек һәм хәзер

Укучылар күп иде элек,

язучы сирәк иде.

Әсәр — рухи азык булып,

гавамга кирәк иде.

Хәзер укып вакланмыйлар,

һәммәсе «иҗат» итә!..

Китап башын «китап» ашый

торган заманга җиттек.

Яшьләрдә — экран-китап.

Кызык та ул, яңа да.

...Кәгазь-китап охшап калды

рәнҗетелгән анага.

 

Саталар

Саталар һәм сатылалар...

Бар дөньясы сатуда!

Аерма шул: сату сүзен

кем ничек аңлатуда.

 

Саталар грам-мыскаллап,

саталар илләтә дә!

Кемнәрдер яшерен сата,

кемнәрдер — күрәләтә.

 

Саталар тәнен-гыйффәтен,

саталар урын-постын...

 Сатасыңмы, сатыласыңмы —

син ни статуста, дустым? ...

 

 Һәммә кеше андый түгел

уеңда, дисең, хата.

Ышанмыйсың? Әнә чатта

кемдер гайбәтең сата.

**

Томаннар эчендә югала еллар!..

Догасыз үтелгән шактые.

 Уянса күңелдә үкенеч,

күзләргә яшь килә. Шат көе.

Офыклар артына күмелә еллар!..

Озата урманнар, үр-кырлар...

 Яшь буын безнең чор турында

ни телдә, ни көйләр, ни җырлар?

Рәшәләр өстендә тибрәнә еллар!..

Хәтердә калмаган күп юллар...

Киләчәк түреннән безгә дип,

бер сыңар сәламне кем юллар?