Сүз — дәва да, җәрәхәт тә

Бүген җәмгыятьтә мәгълүматлар искитмәле тизлек белән тарала, ә социаль әһәмияткә ия авырулар — ВИЧ-инфекция, туберкулез, гепатит, онкология кебек темалар һәрвакыт игътибар үзәгендә тотыла. Бу темаларны яктыртканда журналистның каләме бик сак булырга тиеш. Семинарда аралашу вакытында бер генә мәсьәлә төп урынны алып торды: авыру кешене рәнҗетмичә, җәмгыятьтә нигезсез курку уятмыйча, дөреслекне халыкка ничек җиткерергә?

   - Мондый очрашуның кирәклеге күптән туды инде. Шәхсән мин республика халкының игътибарын нәрсәгә юнәлтергә кирәклеген белергә теләр идем? Безнең арада ВИЧ белән яшәүче кешеләр аз түгел, без җәмгыятьнең аларга карата адекват мөнәсәбәтен ничек формалаштырырга тиеш? - семинарны Агентлык җитәкчесе урынбасары Марат Газизов менә шундый күпләрне борчыган сораулардан башлады.

   Беренче булып СПИД үзәге табиб-эпидемиологы Залина Янгареева чыгыш ясады, ул төбәктә ВИЧ буенча эпидемиситуация турында хәбәр итте. Шулай ук спикер семинарда катнашучыларга инфекциянең мәкерлеге, аның инкубация чоры кайчак 10 елга кадәр сузылуы һәм бу вакыт эчендә ул үзен берничек тә күрсәтмәскә мөмкинлеге турында сөйләде. Аның каравы, аннан кешене кинәт бизгәк тота башлый. Табиб ВИЧның иң киң таралган симптомнарын санап чыкты. Алар арасында атналар, хәтта айлар буе дәвам итә торган югары температура, лимфа төеннәренең зураюы, үпкә ялкынсынуы һ.б.

   Шулай ук табиб болай дип кисәтте: статистика буенча, 96,1 процент очракта чир “авария хәлләрендә” (табиблар сакланылмаган сексны шулай атый) йога. Һәм тыныч йоклар өчен экспресс-тест түгел, ә ВИЧка тулы анализ тапшыру яхшырак, чөнки кан тамырыннан алынган кан ышанычлырак нәтиҗә бирә.

   Гомумән, табиб-инфекционистлар үзләренең, туганнарының һәм якыннарының сәламәтлегенә җаваплы караган кешеләргә елына ике тапкыр ВИЧка анализ тапшырырга киңәш итә. Ә бер уңайдан сифилис, С һәм В гепатитлары кебек инфекцияләргә тикшерелү дә зыян итмәс, ди алар. Боларның барысын да үзәктә тормышка ашырырга мөмкин. Сүз уңаеннан, ВИЧка анализны анда бушлай ясыйлар.

   Семинарда катнашып, «Позитивная среда» иҗтимагый оешмасы психологы Олег Кушнерук болай диде:

   “Медицина һәм фармацевтика өлкәсе күптән алга киткән инде, ВИЧ хәзер һич тә үлем җәзасы түгел, ә табибларның контролендә тотыла торган хроник авыру булып санала. Ләкин, кызганычка каршы, җәмгыятьнең кабул итү дәрәҗәсе һаман да узган гасырның 90 нчы елларында, шприцлар сурәтләнгән куркыныч плакатлар заманында тоткарланып калган.

   “Кешеләр әле дә бу чирне тик маргиналь катламга яисә наркоманнарга гына хас дип уйлый. Бу, әлбәттә, ялгыш фикер. Нәкъ менә журналистлар куллана торган — «чирлеләр», «СПИД корбаннары» кебек гыйбарәләр җәмгыятебездә стигматизация (ярлык тагу) тудыра. Бу исә диагнозлы кешеләрнең үз-үзенә бикләнелүенә һәм медицина ярдәменнән качуына китерә”. Болар хакында да семинар барышында күп тапкыр әйтеп үтелде.

   Шулай ук семинар вакытында социаль челтәрләрне дөрес алып бару турында сүз чыкты. Халык, бигрәк тә яшьләр аудиториясе,  күптән инде анда күчкәнгә күрә, популяр мессенджерларда бу хакта ешрак  сөйләргә кирәк. Мондый йөкләмәне СПИД үзәге семинарны оештыручылардан алды.

   Үз чиратында үзәкнең юридик бүлеге башлыгы Мират Гәрәев ВИЧ-инфекцияле кешеләрнең җаваплылыгы һәм хокуклары турында сөйләде. Җенси партнердан үз диагнозы турындагы мәгълүматны яшергән өчен җинаять җәзасы гамәлдә. Партнерың чирне  йоктырмаган очракта да җаваплылык тотарга туры киләчәк.

   Хокукларга килгәндә, юрист “ВИЧ кешенең мәгариф һәм хезмәт өлкәсендәге мөмкинлекләрен чикли алмый”, дип ассызыклады. Уңай ВИЧ-статус нигезендә эштән чыгарырга, эшкә яки мәгариф учреждениесенә кабул итүдән баш тартырга ярамый. Шулай ук соискательләрдән яки хезмәткәрләрдән ВИЧка анализ тапшыруны таләп итү законга каршы, чөнки көнкүреш контактлары вакытында инфекция йокмый.

   Психолог һәм «Балалар+» хәйрия фонды программалары җитәкчесе Анна Рафикова уңай статуслы кешеләрнең никадәр рәнҗүчән һәм сизгер күңелле булулары турында сөйләде.

                Диагнозга ия кеше ни ди?

   Семинарның иң дулкынландыргыч һәм мөһим өлеше — чарага махсус чакырылган ВИЧ-уңай статусы булган пациент кызның чыгышы булды. Аның инде матбугат чаралары хезмәткәрләре белән аралашу тәҗрибәсе бар һәм ул журналистларга зур өметләр белән мөрәҗәгать итте:

   «Сезгә, журналистларга, төп үтенечем шул: зинһар, әңгәмәдәшегезне ишетә белегез. Әгәр ул ниндидер теманы яисә шәхси сорауны кузгатмауны сорый икән, аның теләген исәпкә алыгыз. Язмаларда кешенең вирусны нинди шартларда йоктыруын җентекләп тасвирлаудан җәмгыятькә файда юк. Төп игътибарны икенче нәрсәгә юнәлтегез: мондый очракта нәрсә эшләргә, кая мөрәҗәгать итәргә, психологик һәм медицина ярдәмен ничек алырга? Интервьюга ризалашкан кешегә үзен борчыган кыйммәтләр турында сөйләргә мөмкинлек бирегез», — диде кызкай.

    Аның сүзләре журналистның бурычы сенсация куу түгел, ә иң беренче чиратта — кешегә ярдәм итү икәнен тагын бер кат дәлилли.

 Фото: resbash.ru                                             

                                              Гөлара Арсланова.