Нанотехнология - заман таләбе

Без тормышта нанотехнологияләр кулланырга күнеккәнбез. Смартфоннар, кер юу машиналары, плитәләр — барысы да микрочиплар ярдәмендә эшләнгән. Мәкаләдә Русия Фәннәр академиясе академигы, профессор, физика-математика фәннәре докторы Радик Мөлеков белән наноматериаллар турында сөйләштек.

Радик Рафик улы Мөлеков - Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе, Фән һәм техника өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясе лауреаты, Дуслык һәм Салават Юлаев орденнары кавалеры. Галимнең арсеналында 270 фәнни хезмәт, монографияләр, уку әсбаплары, РФ һәм чит илләрдә авторлык таныклыклары һәм патентлар бар. Үзенең фәнни багажында академикның дөнья дәрәҗәсендәге күпсанлы казанышлары һәм эшләнмәләре бар. Аның җитәкчелегендә яңа буын ПД-14 авиация двигателе конструкциясенең төп элементын — вентиляторның буш титан киң хордлы көрәген эшләү технологиясе булдырылган, ул «Роллс-Ройс» компаниясенең бу эшләнмәгә күпьеллык монополиясен бозган. Ысул Русия һәм 27 чит ил патентлары белән якланган, ә технология җитештерүгә уңышлы кертелгән — 2021 елда ПД-14 двигателе белән МС-21 самолеты үзенең беренче очышын башкарган. Шулай ук Радик Мөлеков түбән басымлы турбинаның интерметаллид калакларын ясау технологиясен эшләү һәм аларны Русиядә җитештерүне оештыру белән җитәкчелек итте. Дөньяда мондый көрәкләрне General Electric, Pratt & Whitney (АКШ) һәм Safran (Франция) компанияләре генә җитештерә. Галимнәр эретмәне чит ил эшләнмәләреннән яхшырак ясаганнар. Экспертлар фикеренчә, бу илнең авиация двигателе өлкәсендә бәйсезлеген үстерү өчен мөһим.

Радик Мөлековның фәнни казанышларының тагын бер мисалы-яңа буын уран изотопларын аеру буенча газ центрифугасы өчен әзерлекләрне эшкәртүнең фәнни технологиясен эшләү. Хәзерге вакытта «Росатом» дәүләт корпорациясе заказы буенча институт әлеге технологияне производствога кертә. Шулай ук «Газпром» оешмасы белгечләре коллективы составында галим торбаүткәргеч системаларының механик бөтенлеге технологияләрен эшләгән. Аларны гамәлгә кертү 256 аварияне булдырмый калудан экономия биргән. Бу эше аның 2019 елда Фән һәм техника өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясенә лаек булган. Металлларның үтә сыгылмалылыгы проблемалары институтында өстәп әйтүләренчә, хәзерге вакытта Радик Мөлеков сәнәгатьнең ил иминлеген тәэмин итүче төп тармаклары өчен яңа материаллар һәм технологияләр булдыру өстендә эшләвен дәвам итә. – Фәндә кешеләр дә бар әле, - ди ул. - Алар бар, ләкин аларны кызыксындырырга кирәк, аларны хупларга кирәк. Шуңа күрә безнең җитәкчелек ягыннан фәнни яшьләргә бик җитди ярдәм булуы мөһим. "Минем фикер шундый : АКШ Президентларын санкция кертә дип тиргәргә ярамый ә аларны элегрәк кертергә кирәк иде, — дип белдерде галим.  Ул чагында без Русия фәнен күпкә иртәрәк үстерә башлаган булыр идек. Санкцияләр, ничек кенә парадоксаль булмасын, уңай роль уйный. Алар фәнгә тартылырга мәҗбүр итәләр. Һәм галимнәрдә эшләргә стимул һәм мәгънә барлыкка килә".