Язгы чакырылыш: яңалыклар, үзгәрешләр

НИНДИ ҮЗГӘРЕШЛӘР КӨТЕЛӘ

1 апрельдән чакырылыш кагыйдәләрендә кайбер үзгәрешләр бар. Дәүләт Думасы “Хәрби хезмәт һәм хәрби хезмәт турында” законга үзгәрешләр кертте.

Һәрбер хәрби хезмәткә чакыру кампаниясе вакытында хәрби теркәлү һәм хәрби хезмәткә чакыру бүлекләре чакыру бурычын үтәү өчен кирәк булганнан күбрәк чакыру җибәрә, диде Дәүләт Думасының Оборона Комитеты рәисе Андрей Картаполов. Шуңа күрә гражданнарны хәрби хезмәткә чакыру турындагы кайбер карарлар юкка чыгарыла.

– 2024 елгы язгы чакырылыш кампаниясе нәтиҗәләре буенча гражданнарны хәрби хезмәткә чакыру турындагы 11,6 меңнән артык карар юкка чыгарылды. Көзге чакыру вакытында алар хәрби комиссариатларга кабат килергә мәҗбүр булдылар. Алар чакырылыш кампаниясе белән бәйле кабат профессиональ психологик сайлау, медицина тикшерүен һәм чакыру советы утырышын янә үттеләр. Бу хәрби хезмәткә чакырылучылар өчен уңайсызлык тудыра, чакыру советы әгъзаларына өстәмә йөк сала һәм бюджет фондларының нигезсез чыгымнарына китерә. Үзгәрешләр чакыру советы карарларының гамәлдә булу вакытын бер елга озайта. Хәзер көз айларында хезмәткә яраклы дип табылган, ләкин хәрби частьларга җибәрелмәгән яшьләр яңа чакыру игълан ителгәннән соң хезмәткә озатылачак. Аларга кабат медицина тикшерүе яки башка процедуралар үтәргә кирәк түгел.

Тагын бер яңалык, Альтернатив хезмәт өчен һөнәрләр исемлеге арттырылды. Хәзер бу исемлеккә 266 һөнәр кертелгән. Альтернатив хезмәт өчен белгечлекләр исемлеге ел саен Хезмәт министрлыгы тарафыннан раслана. Узган елда бу исемлектә 225 һөнәр булган. Җәмәгатьчелек бу исемлеккә иң авыр һәм башка кешеләр барырга ашкынып тормаган белгечлекләр генә керә дип уйлый. Чынында ул алай түгел икән. Анда иҗат кешеләре өчен дә бик күп вариантлар бар. Мисал өчен – рәссамнар, музыкантлар, хор җырчылары, биючеләр. Теләк белдерүчеләр спорт тренеры һәм хореограф булып та хезмәт итә ала. Почта хезмәткәре яисә чәчәк һәм бакча үстерергә яратучылар өчен дә юл ачык. Әгәр дә сез тегү тегәргә яисә балык тотарга яратасыз икән, шулай ук сезне көтеп калалар.

Янә бер яңалык – хезмәткәрләр һәм табиблар санын киметү максатында регионнарда бердәм комиссия пунктлары булдырыла.

Башка кагыйдәләрдә үзгәрешләр юк, шулай да аларны искә төшереп узабыз.

Хәрби хезмәткә 18 – 30 яшьлек гражданнар чакырыла. 2024 елның 1 гыйнварына кадәр 27 яше тулган гражданнар хәрби хезмәткә алынмыйлар.

АРМИЯГӘ ЧАКЫРЫЛУЧЫЛАР ӨЧЕН ШТРАФЛАР

Хәрби хезмәткә чакырылучылар өчен штрафлар сизелерлек артты:

• Чакырылуга җавап итеп хәрби теркәлү һәм чакыру бүлегендә булмаганга, хәрби хезмәткә чакырылучыга элеккеге кебек 500-3000 сум түгел, 10-30 мең сум штраф салынырга мөмкин.
• Әгәр дә хәрби теркәлү һәм хәрби хезмәткә чакыру бүлегенә гаилә торышы, эш һәм уку урыны, белем яки яңа яшәү урынына күчү турында хәбәр итмәсәгез, штраф салына. Бу очракта сумма 1 меңнән алып 5 мең сумга кадәр.
• Русиядән алты айдан артык вакытка китүен хәбәр итмәгән гражданнарга 5-15 мең сум штраф салынырга мөмкин.
• Армиягә чакыру кампаниясе вакытында өч айдан артык вакытка яшәгән урыннарын калдырган хәрби хезмәткә чакырылучыларга 10- 15 мең сум штраф салыначак.
• Медицина тикшерүеннән качкан өчен җәза сизелерлек артты: элек кисәтү белән котылып калып булса, хәзер качучыларга 15-25 мең сум штраф салынырга мөмкин.

АРМИЯГӘ ЧАКЫРЫЛУЧЫЛАРНЫҢ ЭЛЕКТРОН РЕЕСТРЫ

2023 елның апрелендә Русия Президенты Владимир Путин армиягә чакырылучыларның электрон реестрын булдыру турындагы законга кул куйды. Бу реестрда хәрби хезмәткә чакырылучы барлык иратлар турында мәгълүмат булырга тиеш.

Система 2024 елның 1 ноябрендә, көзге чакырылыш вакытында эшли башларга тиеш иде. Ләкин 2024 елның көзендә электрон чакырулар Русиянең өч төбәгендә генә сыналды: Мари Эль Республикасы, Рязань һәм Сахалин өлкәләрендә.

Система көйләнеп беткәч, ул хәрби хезмәткә чакырылучылар турында мәгълүматны онлайн рәвештә кертергә мөмкинлек бирәчәк, Хәрби хезмәт өчен җаваплы затларның бердәм реестры ярдәмендә, хәрби хезмәтне теркәү һәм чакыру бүлегендә онлайн режимда теркәлү мөмкин булачак.

Бу реестр нигезендә хәрби хезмәткә чакырылучыларга электрон чакырулар җибәреләчәк – ул дәүләт хезмәтләре сайтында урнаштырылганнан алып, чакырулар китерелгән дип санала.

Хәрби хезмәт вакыты элеккечә кала: 2025 елның язында армиягә чакырылган яшьләр элеккеге кебек бер ел хезмәт итәчәк.

ЧАКЫРУ ТӘРТИБЕ

Хәрби хезмәткә чакыру алыр алдыннан егет медицина тикшерүе уза, аның нәтиҗәләре буенча комиссия өч карарның берсен кабул итә ала:

хезмәткә җибәрү;

сәламәтлек буенча армиядән азат итү;

сәламәтлек проблемалары булса, алты ай эчендә кабат медицина тикшерүенә чакыру.

Хәрби юрист Александар Латынин кисәтә:

53 нче Федераль закон буенча (хәрби бурыч һәм хәрби хезмәт турында), чакырылыш башлану белән яше тулган ләкин чакыру кәгазе алмаган егетләр 14 көн эчендә үзләре хәрби комиссариатка килергә тиеш.

Кичектерергә хокукы булган гражданнар хәрби комиссариатларга килеп кирәкле документлар белән моны расларга тиеш. Хезмәткә комачаулый торган авырулар турында мәгълүмат 565 нче Указ кушымтасында бар. Ләкин шуны истә тотарга кирәк: комиссия табиблары дәүләт медицина учреждениеләрендә теркәлгән авыруларны гына исәпкә ала. Эксперт әйтүенчә, шәхси клиникалар биргән документлар бик шикле. “Шуңа күрә, мин авырулары булган барлык хәрби хезмәткә чакырылучыларны хәрби медицина комиссиясен көтмичә, дәүләт учреждениеләрендәге медицина белгечләреннән белешмәләр алырга киңәш итәм” – ди Латынин. Адвокат шулай ук комиссия үтү мәҗбүри булуын ассызыклады, ансыз хәрби хезмәткә чакырылу нигезсез дип саналырга мөмкин. Анда шулай ук барлык тестларны, шул исәптән ВИЧ, сифилис һәм гепатитны үтәргә кирәк. Бу авырулар булган егетләрне хәрби хезмәткә алмыйлар, чөнки алар башка хәрбиләргә инфекция куркынычы тудыра. Комиссия карары нигезсез дип уйласа хәрби хезмәткә чакырылучы урындагы хәрби комиссариатка һәм район судына гариза язарга хокуклы.

ХЕЗМӘТНЕ КИЧЕКТЕРҮ ҺӘМ АННАН АЗАТ ИТҮ

Русия законнары нигезендә берничә категория гражданнар хәрби хезмәттән азат ителәләр:

*сәламәтлек буенча хәрби хезмәткә яраксыз яки өлешчә яраклы дип игълан ителгәннәр;

*югары уку йортлары студентлары һәм аспирантлары;

*программистлар – тиешле аккредитациясе булган компанияләр хезмәткәрләре;

*ике яки күбрәк балигъ булмаган балаларның әтиләре һәм опекуннары;

*өч яшькә кадәр инвалид баласы булганнар;

*тикшерү астында торган кешеләр;

*җитди җинаять кылган өчен җинаять эше булган кешеләр;

*мәҗбүри яки төзәтү хезмәтендә яисә кулга алу, чикләү яки төрмә рәвешендә җәза үткән гражданнар;

*хәрби хәрәкәтләрдә үтерелгән хәрби хезмәткәрләрнең якын туганнары;

*әти, әни, хатын, апа, бабай, яки үги ата-ана турында даими кайгыртучанлык белән шөгыльләнгән кешеләр;

*ялгыз әтиләр;

*икенче баласына ким дигәндә 22 атна йөкле хатын-кызларның ирләре;

*Эчке эшләр органнары, Дәүләт янгын сүндерү хезмәте, җәза системасы учреждениеләре һәм органнары һәм таможня хезмәтенә югары уку йортларын тәмамлаганнан соң махсус дәрәҗәдә хезмәт итүчеләр;

*югары уку йортларын тәмамлаганнан соң Милли Гвардия гаскәрләрендә хезмәттәгеләр;

*Дәүләт Думасы депутатлары, Русия төбәкләренең закон чыгару органнары депутатлары, муниципаль оешмалар җитәкчеләре һәм аларның урынбасарлары;

*Русия Федерациясендә качак дип танылган кешеләр.

ЧАКЫРУ АЛГАННАН СОҢ 20 КӨН ЭЧЕНДӘ КИЛМӘСӘҢ, НИ КӨТӘ?

1. Шәхси эшкуар яки үзмәшгуль булып теркәлеп булмаячак;
2. Күчемсез милеккә хокукларны теркәүне яки күчемсез милекне кадастр палатасында теркәүне тыячаклар;
3. Транспорт чаралары теркәү рөхсәт ителмәячәк;
4. “Юл хәрәкәте хәвефсезлеге” дип исемләнгән федераль законга өстәмәләр кертелде, шуның нигезендә водитель таныклыгы вакытлыча гамәлдән чыгарыла һәм руль артына утыра алмаячаксыз;
5. Банклар кердит яисә заем бирмәячәк. Бу чикләүләр сез хәрби комиссариатка килгән көннән башлап гамәлдән чыгарылачак.

Менә шундый катгый закон белән яшәячәкбез алдагы елларда. Элеккеге законга ярашлы хәрби комиссариат вәкилләре хезмәткә чакырылырга тиеш кешегә повестка тапшыру өчен өенә, әгәр өендә тоталмасалар, укыган яисә эшләгән урынына баралар иде. Яңа закон буенча, яшең җитте икән, чакырылыш башлануга 14 көн эчендә, ягъни 15 апрельгә кадәр үзең чакыру бүлегенә килергә тиешсең. Югыйсә, чикләүләргә эләгәчәксең.

Рәдиф ФӘТХИ.