Уяулыкны югалтмыйк!

Бу сүзләр бүген дә безгә зур кисәтү буларак яңгырый

Бүгенгесе көннең төп афәте булып – халыкара терроризм тора. “Терроризм”  дигән сүзне бөтен илләрдә, барлык халыклар да белә һәм ул һәр кешедә курку, сагаю хисе уята. Террорчыларның явыз гамәлләреннән хәрбиләр генә түгел, ә гади тыныч халык та, балалар, картлар да зыян күрәләр. “Терроризм” ның күпмилләтле булуын һәм аның явыз гамәлләре белән теләсә кайсы вакытта илебезнең теләсә кайсы төбәгендә очрашу куркынычы булуын беркайчан да истән чыгармаска, моның өчен һәммәбезгә дә игътибарлы һәм уяу булырга кирәк. Уяу булырга кирәклекне көн саен искәртеп тору да артык булмас. Бигрәк тә бүгенге көндәге вәзгыятьтә.

2 сентябрь көнне  “Торатау” Конгресс-Холл залында Башкортстан Хөкүмәтенең беренче вице-премьеры Азат Бадранов җитәкчелегендә “Яңа геосәяси проблемалар алдында экстремизмга һәм терроризмга каршы көрәш” дип исемләнгән түгәрәк өстәл оештырылды. Чара истәлекле датага – “Терроризмга каршы көрәштә бердәмлек көне” нә багышланган. Ул ел саен 3 сентябрьдә, Бесландагы фаҗигале вакыйгалар көнендә билгеләп үтелә.

 Түгәрәк өстәл алдыннан анда катнашучылар Башкорт дәүләт университеты студентлары белән Бесландагы һәм илебездә булган башка террористик актларга карата хәтер чарасы оештырдылар. Оригами техникасын кулланып ясалган ак күгәрченнәр Русия картасына  урнаштырылды. Тынычлык кошлары киндер өстенә ясалган илебез картасын чолгап алды. Димәк, шул кадәр террор актлары ясалган. Бүген, шушы картага карап, дөньяда  һәм безнең илдә мондый коточкыч фаҗигаләр кабатланмас дип беркем дә ышандыра алмый. Аңа каршы бердәм көрәшкәндә генә җиңүгә ирешеп булачагын күпләр аңлый булса кирәк. Түгәрәк өстәлгә килүчеләр нәкъ  шуны аңлаучы һәм башкаларның аңына да моны тагын бер кат сеңдерергә теләүче, тәҗрибәле вәкилләр иде. Очрашу террористик корбаннар истәлегенә бер минут тынлык белән башланды.

“Терроризмга каршы көрәштә бердәмлек көне” алдыннан түгәрәк өстәл фәнни һәм экспертлар җәмгыяте, иҗтимагый оешмалар һәм дәүләт хакимитяе вәкилләрен җыйды. Катнашучылар Украинадагы махсус хәрби операция кысаларында экстремизм һәм терроризмның барлыкка килүенә һәм таралышына  ярдәм итәргә мөмкин факторлар һәм яңа куркынычлар белән бәйле актуаль сораулар турында сөйләштеләр. Азат Бадранов билгеләп үткәнчә, экстремизм  һәм терроризм күренешләрнә каршы көрәш безнең илнең күпконфессияле һәм күпмилләтле төбәкләре өчен төп әһәмияткә ия. Аның сүзләре буенча, бу проблемаларның актуальлеге геосәяси проблемалар һәм безнең ил белән коллектив Көнбатыш арасындагы каршылык фонында үсә.

• Иминлек һәм иҗтимагый-сәяси тотрыклылык өчен хәзерге проблемалар Башкортстанда 2018 елдан алып тормышка ашырыла. Мәсәлән, исегезгә төшерәм, 2019 елда Бөтендөнья башкортлары корылтае вакытында радикаль оешмалар провакацияләренә җавап итеп, Радий Хәбиров: “Без шовинизм һәм расизмага күчә баручылар белән бер юлда түгелбез. Моннан тыш, әйтәсе килә, үземнең вәкаләтләрем кысаларында мин бу күренешләргә һәм мондый кешеләргә аяусыз булачакмын” – дип чыгыш ясады. Шул вакыттан алып без беркайчан да бу принциптан читкә тайпылмадык,– диде хөкүмәт рәисенең беренче урынбасары. Азат Бадранов шулай ук деструктив күренешләргә каршы тору эшенең милләтчеләр белән элемтәләрдән тулысынча аерылу принципларына  нигезләнгәнлеген, шул ук вакытта мәгариф, мәдәният, тарих өлкәсендә конструктив этно-мәдәни проектларга булышуын һәм интеграцияне үстерүгә юнәлтелгән идеологик эш алып барылуына басым ясады.
• Без Миңнегали Шәйморатовның башка, күренекле шәхесләребезнең исемнәрен һәм республика тарихы мирасын мәңгеләштерү өстендә зур эш алып бардык һәм аны дәвам итәбез. Белем йортларыбызда “Шәйморатов класслары” формалашты, без патриотик тәрбия белән дә актив шөгыльләнәбез. Шулай итеп, без сайлаган эчке сәясәт  стратегиясе үзенең энәтиҗәлелеген  һәм дөрес юнәлештә эшләвен күрсәтте. Башкортстан Украинада махсус хәрби операция башланыр һәм коллектив Көнбатыш илләре белән конфликтның кискен этабына идеологик яктан тулысынча әзерлекле килде дип әйтергә була. Соңгы вакытта социаль челтәрләрдә һәм массакүләм мәгълүмат чараларында  чит ил агентлары һәм хәбәрчеләренең кешеләрне этник милләтчелеккә һәм сепаратизмга этәрүгә юнәлтелгән мәкаләләре арта бара. Җимергеч пропаганда оешмалары этник нәфрәт уяту һәм сәяси спекуляция рәвешендә кулланылган каршылыклы тарихи вакыйгаларны, тарихи уйдырмаларны чынбарлык итеп яктыртуга игътибар итәләр. Икенчедән, без Көнчыгыш Европада республикадан чыгып китүчеләр тарафыннан Русиягә каршы пропаганда үзәкләре оештырылуына шаһит, – дип ассызыклады Азат Шамил улы.

Очрашуда катнашучылар үз фикерләре һәм тәкъдимнәре белән дә уртаклаштылар.  Республиканың Дәүләт Җыелышы– Корылтайның сәламәтлек, социаль сәясәт  һәм ветераннар эшләре буенча комитет рәисе Салават Харрасов түгәрәк өстәл темасының актуальлеген билгеләп үтте.

• Мин коллегалар тәкъдим иткән профилактика алымнарын хуплыйм. Террористик акт була калса, дәүләт структуралары һәм җәмәгатьчелек иң тәүдә нинди чаралар күрергә тиешлеге хакында җентекле план төзергә тәкъдим итәм,– диде ул.

Башкортстан Халыклары Ассамблеясе рәисе Зөһрә Рәхмәтуллина  “Патриотик тәрбия ярдәмендә яшьләр экстремизмына каршы тору” дип исемләнгән доклад белән чыгыш ясады.

• Ватан нидән башлана? Ватанпәрвәрлекнең килеп чыгышы кайда? Ватанпәрвәрлек нәрсә ул? Нәрсә ул акыл, характер, Ватанга мәхәббәт яки фидакарьлек хәле? Бу сорауларның барысы да авыр, сак һәм системлы ачыклауны таләп итә. Бигрәк тә балалар һәм яшьләр өчен. Бу “экстремизм” төшенчәсенә дә кагыла. Социологик тикшерүләр нәтиҗәләре буенча бу төшенчә белән кемдер таныш, кемдер аның тәэсирен үзендә кичергән. Ләкин иң көтелмәгәне шул – сәясәттән ерак торучылар экстремизмны, кайчак экстремаль спорт белән бутый. Бу төшенчәләрнең асылы төрле икәнлеген аңлату өстендә күп аңлату эшләре алып барырга кирәк. Бүген “патриотизм” төшенчәсенең дә эфимер матдә түгеллеге ачыкланды. Аның эшләрдә, кылган гамәлләрдә конкрет гәүдәләнеше бар, – диде Зөһрә Рәхмәтуллина. – Бу урында “экстремизм” төшенчәсенә янә бер тапкыр аңлатма биреп үтсәк артык булмас дип уйлыйм. 2002 елның 25 июлендә “Экстремистик эшчәнлеккә каршы тору турында” Федераль закон дөнья күрде, анда әлеге күренешкә каршы тору буенча оештыру һәм хокукый нигезләр билгеләнгән.

Нәрсә ул экстремизм? Ул – теге яки бу милли, дини, мәдәни карашлары бер төрле булган кешеләрнең үз идеяләрен гадәтидән өстен итеп тоюлары, тормышларын ахрыгача шул идеяләрне чынга ашыруга багышлау һәм  дөньяда башка төрле карашлар да булу мөмкинлеген танымау, кире кагу, ниятләнгән максатларына ирешү өчен чиктән тыш, кайчакларда көчләү чаралары да куллану. Нәкъ менә шуңа күрә дә экстремизм социаль киеренкелек мохитен тудыра һәм хокукка каршы  гамәлләргә чакыруы белән криминаль фактор булып тора. Экстремистик идеяләрне тормышка ашыруга омтылуның иң яман формасы –террорчылык. Кагыйдә буларак, экстремистик эшчәнлек түбәндәге формаларда тормышка ашырыла: теге яки бу дини, милли, раса һәм социаль төркемгә карата тискәре караш сеңдерү яисә аларга карата көч куллану белән бәйле әзерлеккә чакыру; милли хисне кимсетү, теге яки бу милләт вәкилен кыерсыта торган мәгълүмат тарату; гражданнарның дингә мөнәсәбәтенә, социаль хәленә, миләтенә, диненә яки теленә сүз тигерү, башлыча, үзләренең өстенлекләрен, башка төркемнәрнең мескенлеген, үсештәге артталыкны җиңәргә сәләтсез булуларын күрсәтергә тырышу; идеологик, сәяси, раса, милли яки дини дошманлык мотивлары буенча массакүләм тәртипсезлекләр, хулиганлык, вандализм күренешләре китереп чыгару.  Интернет челтәрендә , митинг һәм җыелышларда югарыда әйтелгән гамәлләрне тормышка ашырырга чакырган эшчәнлек яки андый эшчәнлекне финанслау да экстремизмга керә.

                                                                                                             Рәдиф Фәтхи.

Дәвамы бар.